ابوذر عبداللَّه هروی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 5 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(434 -356/ 355 ق)، فقیه مالكى، حافظ، محدث و صوفى. معروف به ابن‏سماك. اصل او از هرات و از علماى بزرگ مالكى و شیخ‏الحرم زمانش بود. در طلب علم و حدیث به مسافرت‏هاى طولانى پرداخت. علم كلام را از ابن باقلانى فرارگرفت. وى در هرات از ابوالفضل بن خمیرویه و بشر بن محمد مزنى و عده‏اى دیگر و در سرخس از ابومحمد بن حمویه و زاهر بن احمد فقیه و در بلخ از ابواسحاق مستملى و در مرو از ابوهیثم كشمیهنى و در بصره از ابوبكر هلال بن محمد بن محمد و شیبان بن محمد ضبعى و در بغداد از ابوالفضل زهرى و ابوالحسن دارقطنى و ابوعمر بن حیویه و در دمشق از عبدالوهاب بن حسن كلابى و در مصر از ابومسلم كاتب و در مكه از ابواسحاق ابراهیم بن محمد دینورى و عده‏اى دیگر حدیث شنید. وى راوى «صحیح» بخارى از مستملى و حموى و كشمیهنى بود. فرزندش عیسى و على بن محمد بن ابوالهول و موسى بن عیسى صقلى و عبداللَّه بن حسن تنیسى و ابوصالح نیشابورى موذن و على بن بكار صورى و احمد بن محمد قزوینى و ابوطاهر اسماعیل بن سعید نحوى و ابوحسین بن مهتدى باللَّه و ابوولید باجى و عبداللَّه بن سعید شنتجالى و عبدالحق بن هارون سهمى و ابوبكر احمد بن على طریثیثى و ابوشاكر احمد بن على عثمانى و جماعتى دیگر از وى روایت كرده‏اند. ابوبكر خطیب بغدادى و ابوعمر بن عبدالبر و احمد بن عبدالقادر یوسفى و ابوعبداللَّه احمد بن محمد بن غلبون خولانى از او اجازه‏ى روایت داشته‏اند. او را حافظى كثیرالشیوخ دانسته‏اند. وى مدتى در مكه مجاور گشت و در آنجا به تصنیف كتب و گردآورى «معجم» مشایخ خود پرداخت. بعدها در ناحیه سروات، در حوالى مكه، سكنى گزید. او هر سال در موسم حج به مكه مى‏رفت و سرانجام نیز در مكه درگذشت. از دیگر آثارش: تفسیر قرآن؛ « السنة والصفات»؛ «الجامع»؛ «الدعاء»؛ «فضائل القرآن»؛ «دلائل النبوة»؛ «المستدرك على الصحیحین»؛ «الصحیح المسند المخرج على الصحیحین» یا «المسند الصحیح المجرد على البخارى و مسلم»؛ «شهادة الزور»؛ «فضائل ملك بن انس»؛ «العیدین» یا «فضائل العیدین»؛ «مسانید الموطات»؛ «فضل یوم عاشوراء»؛ «المناسك»؛ «الربا» و «الیمین الفاجرة»؛ «كرامات الاولیاء».